مقدمه
یکی از موضوعات جالب در دنیای خودرو و رانندگی، محل قرارگیری فرمان است. شاید برای شما هم پیش آمده باشد که هنگام سفر یا تماشای فیلمهای خارجی، متوجه شوید رانندگان در برخی کشورها پشت فرمان در سمت چپ خودرو مینشینند، در حالی که در کشورهای دیگر فرمان در سمت راست خودرو قرار دارد. این تفاوت ناشی از قوانین رانندگی و تاریخی است که هر کشور برای خود انتخاب کرده است.
در این مقاله به بررسی کشورهایی میپردازیم که فرمان خودرو در آنها سمت چپ است، چرایی این انتخاب، و پیامدهای آن برای رانندگی، واردات خودرو و سفرهای بینالمللی.
فرمان سمت چپ یا راست؛ ماجرا از کجا شروع شد؟
تاریخچه قرارگیری فرمان به قوانین رانندگی و سنتهای هر کشور بازمیگردد. کشورهایی که رانندگی در سمت راست جاده دارند، فرمان خودروهایشان در سمت چپ است. در مقابل، کشورهایی که رانندگی در سمت چپ جاده دارند، فرمان خودرو در سمت راست قرار میگیرد.
امروزه بیش از ۷۰ درصد جمعیت جهان در کشورهایی زندگی میکنند که رانندگی در سمت راست جاده (و در نتیجه فرمان سمت چپ خودرو) را انتخاب کردهاند. تنها حدود ۳۰ درصد مردم دنیا در کشورهایی رانندگی میکنند که فرمان سمت راست دارند (مانند بریتانیا و ژاپن).
چرا بیشتر کشورها فرمان سمت چپ دارند؟
چند دلیل اصلی باعث شده بیشتر کشورهای دنیا فرمان سمت چپ را انتخاب کنند:
-
تأثیر فرانسه و آمریکا: پس از انقلاب فرانسه و گسترش نفوذ فرهنگی این کشور در اروپا، بسیاری از کشورها رانندگی در سمت راست جاده را انتخاب کردند. در آمریکا نیز همین سیستم شکل گرفت و بعدها کشورهای آمریکای لاتین از آن پیروی کردند.
-
استانداردسازی صنعتی: با افزایش تولید انبوه خودرو توسط کارخانههایی مانند فورد در آمریکا، طراحی اصلی خودروها بر پایه فرمان سمت چپ انجام گرفت و این الگو جهانی شد.
-
هماهنگی منطقهای: کشورها برای سهولت حملونقل مرزی و تجارت، ترجیح دادند قوانین رانندگی خود را با همسایگان هماهنگ کنند.
کشورهایی با فرمان سمت چپ (رانندگی در سمت راست جاده)
۱. قاره اروپا
بخش اعظم اروپا از سیستم رانندگی در سمت راست جاده پیروی میکند. در نتیجه، خودروها در این کشورها فرمان سمت چپ دارند.
-
کشورهای فرمان چپ اروپا: فرانسه، آلمان، ایتالیا، اسپانیا، پرتغال، لهستان، هلند، سوئیس، سوئد، نروژ، دانمارک، فنلاند، روسیه، جمهوری چک، اسلواکی، اتریش، مجارستان، بلژیک و …
-
استثنا: تنها استثنای بزرگ اروپا، بریتانیا و کشورهای تحت نفوذ آن (مانند ایرلند و مالت) هستند که فرمان سمت راست دارند.
۲. قاره آمریکا
تمامی کشورهای قاره آمریکا (شمالی، مرکزی و جنوبی) رانندگی در سمت راست جاده دارند و بنابراین فرمان خودرو در سمت چپ است.
-
ایالات متحده، کانادا، مکزیک، برزیل، آرژانتین، شیلی، پرو، کلمبیا و همه کشورهای دیگر این قاره فرمان سمت چپ دارند.
۳. خاورمیانه و آسیای غربی
اغلب کشورهای خاورمیانه رانندگی در سمت راست دارند، بنابراین فرمان خودرو در سمت چپ است.
-
ایران، ترکیه، عراق، سوریه، لبنان، عربستان سعودی، امارات، قطر، کویت، عمان، اردن، یمن و افغانستان از این دسته هستند.
۴. آسیا (بخش شرقی و مرکزی)
بیشتر کشورهای آسیای مرکزی و شرقی نیز از فرمان سمت چپ استفاده میکنند.
-
چین، روسیه (بخش آسیایی)، کره جنوبی، مغولستان، قزاقستان، قرقیزستان، ترکمنستان، تاجیکستان و ازبکستان فرمان سمت چپ دارند.
-
استثنا: ژاپن، هند، پاکستان، بنگلادش، سریلانکا، نپال و تایلند رانندگی در سمت چپ جاده دارند و بنابراین فرمان سمت راست است.
۵. آفریقا
اکثریت کشورهای آفریقا رانندگی در سمت راست دارند و بنابراین فرمان سمت چپ دارند.
-
مصر، الجزایر، لیبی، مراکش، تونس، اتیوپی، نیجریه، غنا، سنگال و بسیاری دیگر.
-
استثناها: برخی کشورهای شرق و جنوب آفریقا که تحت نفوذ بریتانیا بودند، مانند کنیا، تانزانیا، اوگاندا، آفریقای جنوبی و زیمبابوه، فرمان سمت راست دارند.
مثالهای خاص
-
استرالیا و نیوزیلند: فرمان سمت راست دارند چون میراث رانندگی در سمت چپ بریتانیا را حفظ کردهاند.
-
روسیه: یکی از بزرگترین کشورهای جهان است که فرمان سمت چپ دارد، اما در برخی مناطق شرقی خودروهای وارداتی ژاپنی با فرمان راست هم استفاده میشوند.
-
جزایر کوچک و کشورهای مستقل: برخی از آنها بر اساس همسایگان یا گذشته استعماری خود فرمان را انتخاب کردهاند.
آیا رانندگی با فرمان مخالف دشوار است؟
بسیاری از رانندگان هنگام سفر به کشورهایی با سیستم مخالف ابتدا دچار سردرگمی میشوند. برای مثال:
-
یک راننده ایرانی (فرمان چپ) در انگلستان باید عادت کند که فرمان در سمت راست است و خودروها در سمت چپ جاده حرکت میکنند.
-
بالعکس، راننده انگلیسی در ایران باید خود را با فرمان سمت چپ و رانندگی در سمت راست وفق دهد.
با این حال، تجربه نشان داده است که با کمی تمرین، رانندگان به راحتی میتوانند با هر دو سیستم تطبیق پیدا کنند.
پیامدهای واردات خودرو
یکی از مسائل مهم در کشورهایی مثل ایران، واردات خودروهای دست دوم از کشورهایی است که فرمان راست دارند (مثلاً ژاپن). این خودروها در مناطق آزاد یا برای استفاده خاص مجاز هستند، اما در جادههای اصلی مشکلاتی ایجاد میکنند، بهویژه هنگام سبقت گرفتن. بنابراین، هماهنگی محل فرمان با قوانین رانندگی کشور اهمیت زیادی دارد.
جمعبندی
امروزه بیشتر کشورهای جهان از سیستم رانندگی در سمت راست جاده استفاده میکنند، به همین دلیل فرمان خودرو در سمت چپ قرار دارد. این گروه شامل:
-
تمامی کشورهای قاره آمریکا،
-
اکثر کشورهای اروپایی (به جز بریتانیا و چند کشور کوچک)،
-
بیشتر کشورهای خاورمیانه،
-
بخش اعظم آفریقا،
-
و کشورهای بزرگی مانند چین، روسیه و کره جنوبی.
در مقابل، کشورهایی مثل بریتانیا، ژاپن، هند، استرالیا و آفریقای جنوبی همچنان به سنت رانندگی در سمت چپ جاده و فرمان سمت راست وفادار ماندهاند.
در نهایت، هیچکدام از این سیستمها ذاتاً بر دیگری برتری ندارند؛ مهمترین اصل، هماهنگی قوانین رانندگی با ساختار جادهها و فرهنگ ترافیکی همان کشور است.